Connect with us


      




ದೇಶ

ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು ಕಾನೂನು ಇದ್ದರೂ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿದ್ದರು !

Kumara Raitha

Published

on

ಲೇಖಕರು: ಜುಂಬಿಶ್, ಶುಚಿತ ಝಾ

ಭಾಗ – 1

ಅರಣ್ಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಕಾಡುಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅರಣ್ಯ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆಯ  ಬಳಕೆಯಾಗದ ನಿಬಂಧನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಒಡಿಶಾ ಮತ್ತು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಈ ಕಾನೂನು ಮೂಲಕ ಅರಣ್ಯವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಹೇಗೆ  ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕು ಗಳಿಸಿವೆ,  ಅರಣ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸುಸ್ಥಿರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಅವರು ಅನುಕರಿಸಿದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ.

ಜೂನ್ 20, 2022 ರಂದು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದ ಉದಾಂತಿ ಸೀತಾನದಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ 18 ಹಳ್ಳಿಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 130C ರಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆತಡೆ ಮಾಡಿದರು.  “ನಮಗೆ ಬದುಕಲು ಅರಣ್ಯ ಸಂಪತ್ತು ಬೇಕು. ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ  ನಾವು ಈಗಾಗಲೇ ಹಲವು ನಿರ್ಬಂಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲ, ಗೋಮಾಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಾವು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ . ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಗತ್ಯ ಎಂಬುದು ಹೋರಾಟದ ತಿರುಳಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಗರಿಯಾಬಂದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ 18 ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ನಾಗೇಶ್‌ನ ಅರ್ಜುನ್ ನಾಯಕ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅರಣ್ಯ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆ (ಎಫ್‌ಆರ್‌ಎ) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅರಣ್ಯ ನಿವಾಸಿಗಳ (ಅರಣ್ಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ) ಕಾಯಿದೆ, 2006 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 3(1)(i) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದ ನಿವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಮಗಳ ಸುತ್ತಲಿನ ಅರಣ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮೇಲಿನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಲು  ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. .

ಎಫ್.ಆರ್.ಎ. ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಮುದಾಯಗಳು ಎರಡು ರೀತಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ: ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಕ್ಕು, ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಅರಣ್ಯ ಹಕ್ಕುಗಳು (ಸಿ.ಎಫ್.ಆರ್) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಅದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಅರಣ್ಯ  ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಬಿದಿರು ಮತ್ತು ಟೆಂಡು ಎಲೆಗಳಂತಹ ಸಣ್ಣ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದು. ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ರಿಸೋರ್ಸ್ ರೈಟ್ಸ್ (CFRR) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ವಿಭಾಗ 3(1)(i) ನ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಇನ್ನೂ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ.

ಅವರು ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಇರುವ ಪರಿಸರ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಮತ್ತು ಬಳಸಲು ಅನುವು ಮಾಡುವ ಅರಣ್ಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯ ಹೀಗಿದೆ “ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥನೀಯ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಯಾವುದೇ ಸಮುದಾಯ ಅರಣ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ, ಪುನರುತ್ಪಾದಿಸುವ ಅಥವಾ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಅಥವಾ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳು” .

ಒಂದು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಿ.ಎಫ್.ಆರ್.ಆರ್. ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಅರಣ್ಯದ ಮಾಲೀಕತ್ವವು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಯ (ಎಲ್ಲ ಅರ್ಹ ಮತದಾರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆ) ಕೈಗೆ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಯು ನಿರ್ವಹಣೆ, ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆ, ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಬಳಕೆಗೆ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಬಳಲಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಗ್ರಾಮಸಭೆಯು ಅರಣ್ಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ನೋಡಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎಫ್.ಆರ್.ಎ. ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭುವನೇಶ್ವರ ಮೂಲದ ಲಾಭರಹಿತ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆ “ವಸುಂಧರಾ” ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ವೈ ಗಿರಿ ರಾವ್, ಸಿ.ಎಫ್.ಆರ್.ಆರ್. ಅನ್ನು “ಮುಕ್ತ-ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ಸೂಚಕ” ಹಕ್ಕುಗಳ ಗುಂಪಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

 “ಎಫ್‌ಆರ್‌ಎಯಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ನಿಬಂಧನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

” ಸಿ.ಎಫ್.ಆರ್.ಆರ್. ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪ್ರವೇಶದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಅದು ಅವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಸಮುದಾಯಗಳು  ಎಷ್ಟು ವರ್ಷದಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಪರಿಗಣಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಸಿ.ಎಫ್.ಆರ್.ಆರ್. ಅಲೆಮಾರಿಯಾಗಿರುವ ಕುರುಬ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಎಫ್‌ಆರ್‌ಎಯಲ್ಲಿ ಸೆಕ್ಷನ್ 3(1)(ಐ) ಯಾವಾಗಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಸಮುದಾಯಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ

ಎಫ್‌.ಆರ್‌.ಎ. ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು, ಸಮುದಾಯಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಬುಡಕಟ್ಟು ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (MoTA) ಒದಗಿಸಿದ ನಮೂನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.

2012 ರವರೆಗೆ ಈ ನಮೂನೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೂಪಗಳಿದ್ದವು- ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಫಾರ್ಮ್ A ಮತ್ತು  ಸಮುದಾಯ ಅರಣ್ಯ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಫಾರ್ಮ್ ಬಿ. ಆದರೆ ಫಾರ್ಮ್ ಬಿ ಸೆಕ್ಷನ್ 3(1)(i) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲ. 2012 ರಲ್ಲಿ, ಸೆಕ್ಷನ್ 3(1)(i) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಮತ್ತೊಂದು ಫಾರ್ಮ್-ಫಾರ್ಮ್ ಸಿ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಎಫ್‌.ಆರ್‌.ಎ.  ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿತು.

ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ ….

ಕೃಪೆ: ಸಿಎಸ್ಇ

Share